Komisja Ewaluacji Nauki – ocena wydawnictw naukowych

 

Po sześciu miesiącach wymiany pism z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW), oraz dzięki interwencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, wreszcie uzyskaliśmy informację na temat powodów nieuwzględnienia Wydawnictwa Exante w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe [1]. Sprawa dotycząca nieujęcia Wydawnictwa Exante w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe była rozpatrywana przez Komisję Ewaluacji Nauki na posiedzeniu w dniu 7 maja 2020 r. We wpisie udostępniamy m.in. informacje uwzględnione w piśmie przygotowanym przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Nauki MNiSW na podstawie ustaleń Komisji Ewaluacji Nauki oraz stosowny komentarz do otrzymanych dokumentów.

 

Przyczyny niewłączenia wydawnictwa do wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe

 

 

Pierwszy powód niewłączenia Wydawnictwa Exante do wykazu: prace pod redakcją nie są monografiami naukowymi.

 

Cytat z pisma przygotowanego przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Nauki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie ustaleń Komisji Ewaluacji Nauki:

 

„„(…) wskazane prace 1, 2, 4 nie spełniają definicji monografii naukowej, określonej w § 10 ww. rozporządzenia w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej – są to prace pod redakcją, a nie monografie naukowe”.

 

Treść ta wskazuje, że w ocenie Komisji Ewaluacji Nauki monografia naukowa nie może być pracą pod redakcją! Zobaczmy, jak monografię naukową definiuje wspomniany § 10.1. rozporządzenia w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej [2]:

 

„Monografia naukowa jest to recenzowana publikacja książkowa:

  1. przedstawiająca określone zagadnienie naukowe w sposób oryginalny i twórczy;
  2. opatrzona przypisami, bibliografią lub innym właściwym dla danej dyscypliny naukowej aparatem naukowym”.

 

Każda z przedłożonych do oceny Komisji Ewaluacji Nauki publikacji spełnia powyższe kryteria (m.in. recenzenci uznali je za oryginalne i twórcze, posiadają przypisy i bibliografię). Definicja ta nie wyłącza z monografii prac pod redakcją. Co więcej, wyżej wskazane rozporządzenie [2] mówi również o punktacji monografii pod redakcją (§ 8, § 15, § 12 ust. 1 pkt 3, § 36), a więc takich monografii, które składają się z kilku rozdziałów. Wyżej wskazane rozporządzenie uwzględnia również punktację rozdziałów opublikowanych w ramach monografii naukowych (§ 8, § 12 ust. 1 pkt 4). Zatem monografia wydana pod redakcją, składająca się z kilku rozdziałów, jest w istocie monografią (pracą) pod redakcją. W dziele swoje utwory (rozdziały) publikuje kilka osób a nad całym procesem wydawniczym czuwa redaktor. Książka zostaje finalnie wydana pod redakcją konkretnej osoby. Jest to powszechnie obowiązująca definicja monografii pod redakcją.

 

W piśmie z dnia 2 czerwca 2020 r. Zastępca Dyrektora Departamentu Nauki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazał, że:

 

„(…) Komisja oceniała, czy wydawnictwo spełnia etyczne i naukowe standardy wydawnicze przez stosowanie ustalonej procedury recenzji naukowej dla wszystkich monografii lub monografii pod redakcją naukową”.

 

Tym samym potwierdzono, że Komisji Ewaluacji Nauki oceniała również dzieła pod redakcją. W dalszej części pisma wskazano, ze Wydawnictwo Exante nie kwalifikuje się do włączenia go do wykazu, ponieważ… zgłosiło prace pod redakcją. Mamy wrażenie, że przedstawiona logika jest nieco… pokrętna.

 

Inne tytuły pod redakcją, podobne do tych zgłoszonych do oceny Komisji Ewaluacji Nauki przez Wydawnictwo Exante, dostępne na rynku, a wydane jako monografie naukowe przez wydawnictwa naukowe ujęte w ministerialnym wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe z dnia 17 grudnia 2019 r. [1] to np.:

 

  1. Innowacje społeczne w teorii i praktyce, red. Maciej Szczepańczyk, Politechnika Łódzka, Łódź 2015.
  2. Innowacje w turystyce. Wybrane praktyki działań, red. Beata Reformat, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice 2017.

 

Dwie ww. monografie naukowe pod względem układu i struktury publikacji niczym nie odbiegają od złożonej przez Exante do oceny Komisji Ewaluacji Nauki monografii naukowej pt. Innowacje w biznesie. Nowe modele i nowe praktyki, red. P. Kubiński, Exante, Wrocław 2017 (praca 1 w odniesieniu do cytatu z pisma MNiSW z początku wpisu). Ponadto, w recenzji – udostępnionej Komisji Ewaluacji Nauki – recenzent wskazał, że ocenił monografię naukową.

 

  1. Merkisz, I. Pielecha, Układy elektryczne pojazdów hybrydowych, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2015.
  2. Elektromobilność w Polsce na tle tendencji europejskich i globalnych, J. Gajewski, W. Paprocki, J. Pieriegud (red.), CeDeWu, Warszawa 2019.

 

Dwie ww. monografie naukowe pod względem układu i struktury publikacji niczym nie odbiegają od złożonej przeze Exante do oceny Komisji Ewaluacji Nauki monografii autorskiej: A. Łebkowski, Minimalizacja zużycia energii przez pojazd z napędem elektrycznym. Wybrane zagadnienia, Exante, Gdynia 2019 (praca 2 w odniesieniu do cytatu z pisma MNiSW z początku wpisu).

 

Trzeba zaznaczyć, że powyższa publikacja to monografia habilitacyjna, co podkreślono w recenzjach naukowych tej książki. Treść recenzji przekazano Komisji Ewaluacji Nauki. Komisja ta uznała wskazaną książkę za pracę pod redakcję, mimo że książka ta nie posiada redaktora (jest to dzieło autorskie). Mamy wątpliwości, czy Komisja Ewaluacji Nauki zapoznała się z recenzjami przedłożonych do oceny książek. Ponadto, wskazując, że książka autorska jest pracą pod redakcją i nie jest monografią naukową, Komisja Ewaluacji Nauki podważyła recenzje naukowe przygotowane przez osoby spoza Wydawnictwa Exante (wybitnych specjalistów w przedmiotowej problematyce).

 

Warto dodać, że: „22 kwietnia 2020 roku pan Andrzej Łebkowski uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk inżynieryjno-technicznych w dyscyplinie automatyka, elektronika, elektrotechnika nadany przez Senat Politechniki Świętokrzyskiej” a „podstawę wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego stanowiło osiągnięcie naukowe zatytułowane Minimalizacja zużycia energii przez pojazdy z napędem elektrycznym – wybrane zagadnienia” [18].

 

  1. Piecza zastępcza: od wsparcia do usamodzielnienia, W. Kowalski, M. Dubis (red.), Innovatio Press Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie, Lublin 2015.
  2. Pedagogika rodziny na początku XXI wieku w świetle pojęć i terminów, B. Sieradzka-Baziur (red.), Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, Kraków 2018.
  3. Interdyscyplinarne konteksty wczesnej interwencji, wczesnego wspomagania dziecka, red. J. Głodkowska, I. Konieczna, R. Piotrowicz, G. Walczak, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2017.

 

Trzy przykładowe ww. monografie naukowe pod względem układu i struktury publikacji niczym nie odbiegają od złożonej przez Wydawnictwo Exante do oceny Komisji Ewaluacji Nauki monografii naukowej pt. Rodzina zastępcza. Pomiędzy prawem, teorią i praktyką, red. Monika Wiktorowicz-Sosnowska, Marzena Kordaczuk-Wąs, Exante, Wrocław 2018 (praca 3 w odniesieniu do cytatu z pisma MNiSW z początku wpisu). Trzeba wskazać, że akurat ta publikacja (jako jedna z czterech zgłoszonych), mimo że jest pracą pod redakcją, została uznana przez Komisję Ewaluacji Nauki… za monografię naukową, co jest zupełnie niespójne z zarzutem postawionym wyżej.

 

  1. Wybrane problemy współczesnego zarządzania i przywództwa edukacyjnego, R. Dorczak, Z. Dobrowolski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.
  2. Wybrane problemy społeczne. Teraźniejszość – Przyszłość, E. Grudziewska, M. Mikołajczyk (red.), Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2018.
  3. Prawo ubezpieczeń społecznych. Wybrane problemy, T. XII, red. M. Czuryk, K. Naumowicz, Wydział Prawa i Administracji UWM, Olsztyn 2016.

 

Trzy ww. monografie naukowe pod względem układu i struktury publikacji niczym nie odbiegają od złożonej przez Wydawnictwo Exante do oceny Komisji Ewaluacji Nauki monografii naukowej pt. Problemy nauk medycznych i nauk o zdrowiu. Tom 9, red. K. Pujer, Exante, Wrocław 2019 (praca 4 w odniesieniu do cytatu z pisma MNiSW z początku wpisu).

 

Zatem uwaga Komisji Ewaluacji Nauki, że monografia naukowa nie może być pracą pod redakcją jest chybiona. Inne wydawnictwa, ujęte w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe [1], wydają podobne tytuły i w ich przypadku są to monografie naukowe, mimo że są to prace pod redakcją. Nie widzimy powodów, dla których w przypadku tytułów wydawanych przez Wydawnictwo Exante miałoby być inaczej.

 

Ponadto, w materiałach MNiSW opublikowanych na oficjalnej stronie internetowej Konstytucji dla Nauki jest dostępna prezentacja pt. „Ewaluacja jakości działalności naukowej”. Slajd 13 uwzględnia informację o punktacji pracy pod redakcją [3] – rys. 1.

 

Rys. 1. Praca pod redakcją jako typ publikacji punktowanej w ramach wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe – strona internetowa Konstytucji dla Nauki [3]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Co więcej, w licznych prezentacjach dotyczących ewaluacji jakości działalności naukowej również można znaleźć informacje wskazujące, że prace pod redakcją (monografie pod redakcją) podlegają rozliczeniu punktowemu – rys. 2.

Rys. 2. Praca pod redakcją jako typ publikacji punktowanej w ramach wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe – strona internetowa SGGW [28]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Drugi powód niewłączenia Wydawnictwa Exante do wykazu wydawnictw: redaktor nie może przygotować recenzji (naturalnie wewnętrznej – tytułem doprecyzowania), ponieważ narusza to standardy etyczne wymagane w publikacjach naukowych.

 

Cytat z pisma przygotowanego przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Nauki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie ustaleń Komisji Ewaluacji Nauki:

 

„Analiza strony internetowej Wydawnictwa ujawniła, że właścicielka wydawnictwa, będąca jednocześnie redaktorką tomu, była również recenzentką własnego tomu, co łamie standardy etyczne wymagane w publikacjach naukowych”.

 

Po pierwsze, trzeba doprecyzować, iż w przypadku kilku publikacji rzeczywiście właścicielka Wydawnictwa Exante była recenzentem wewnętrznym, ale jednym z wielu w ramach danego tomu, a ta informacja – jak sądzimy – umknęła uwadze Komisji Ewaluacji Nauki. Wydawnictwo nie wydało żadnej książki, w której właścicielka jest jedynym recenzentem i redaktorem, a to zasugerowano w piśmie! W niektórych przypadkach – w granicach kompetencji – właścicielka Wydawnictwa Exante pozwala sobie na przygotowanie recenzji uzupełniającej, np. po to, aby doprecyzować ocenę tekstu, przekazując Autorowi wyniki recenzji zewnętrznej (przygotowanej przez osoby spoza wydawnictwa w stopniu co najmniej doktora habilitowanego).

 

Recenzja wewnętrzna to opinia mająca postać listu przewodniego skierowanego do Autora i uzupełniającego arkusz recenzji zewnętrznej. Są to w istocie uwagi redaktora do tekstu wypływające z recenzji wewnętrznej i nierzadko nawiązujące do uwag recenzentów zewnętrznych. Każdy redaktor wchodzi poniekąd w rolę recenzenta pracy – to on wstępnie opiniuje tekst przed wysłaniem go do recenzji zewnętrznej. To wreszcie on decyduje o tym, czy daną publikację dopuścić do druku – chcąc nie chcąc, pełni również rolę recenzenta. Wydając książkę, Wydawnictwo Exante zawsze bierze pod uwagę ocenę osoby kompetentnej, a więc recenzenta zewnętrznego, który przygotował właściwą recenzję naukową.

 

Recenzja wewnętrzna nie jest w praktyce wydawniczej wielu wydawnictw niczym nadzwyczajnym. Na swoich stronach internetowych informuje o niej wiele wydawnictw, które Komisja Ewaluacji Nauki uwzględniła w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe z dnia 17 grudnia 2019 r. Przykłady:

 

Wydawnictwo Difin

„Recenzja wewnętrzna. Publikacje naukowe zgłoszone do wydawnictwa Difin podlegają wewnętrznej procedurze recenzji i oceny przez Kolegium Redakcyjne” [4] – zapis ten potwierdza, że to redaktor przygotowuje recenzję wewnętrzną.

 

Wydawnictwo Eneteia

„Nadesłane propozycje wydawnicze podlegają procedurze wewnętrznych recenzji, których dokonuje Kolegium Redakcyjne” [5] – zapis ten potwierdza, że to redaktor przygotowuje recenzję wewnętrzną.

 

Ponadto, w dokumentach pt. „Polityka wydawnicza” wielu wydawnictw, które Komisja Ewaluacji Nauki zarekomendowała ministrowi do włączenia ich do wykazu wydawnictw lub czasopism widnieje zapis: „ostateczną decyzję o druku podejmuje redaktor”, co jedynie potwierdza powyższe, np.:

 

Instytut Literatury

„Ostateczną decyzję o zakwalifikowaniu lub odrzuceniu utworu podejmuje redaktor naczelny” [6].

 

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne

„Recenzja ma funkcję opiniodawczą, co oznacza, że ostateczną decyzję dotyczącą przyjęcia tekstu do druku podejmuje Zespół Redakcyjny” [7].

 

 

Czy sami członkowie Komisji Ewaluacji Nauki przestrzegają zasad, których naruszenie wskazano jako przyczyny niewłączenia Wydawnictwa Exante do wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe?

 

W kontekście wyżej wskazanych zastrzeżeń Komisji Ewaluacji Nauki wobec Wydawnictwa Exante warto zauważyć, że jeden z członków Komisji Ewaluacji Nauki – mianowicie pan dr hab. Dominik Antonowicz, powołany zarządzeniem [19] – zasiada w Radzie Naukowej czasopisma „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” (tym samym – jak wynika z analizy strony internetowej tego czasopisma – jest członkiem Zespołu Redakcyjnego [8]), w którym opublikował swoją pracę. Na stronie internetowej tego czasopisma można przeczytać, że: „Artykuły podlegają wpierw ocenie redakcyjnej, ewentualne uwagi przekazywane są autorowi w postaci not naniesionych na plik tekstowy i krótkiego komentarza” [9].

 

Zatem właścicielka Wydawnictwa Exante jako redaktor danej książki nie powinna – zdaniem Komisji Ewaluacji Nauki – przygotowywać recenzji wewnętrznej, ponieważ jest to zachowanie niezgodne z zasadami etyki publikacyjnej. Jednocześnie członek Komisji Ewaluacji Nauki może być autorem tekstu opublikowanego w czasopiśmie „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, zasiadając w Radzie Naukowej tego czasopisma (w tym w Zespole Redakcyjnym) – rys. 3.

 

Rys. 3. Skład Rady Naukowej czasopisma „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” na dzień 22 czerwca 2020 roku

 

 

 

 

 

 

 

 

Publikacja pana dra hab. Dominika Antonowicza w czasopiśmie „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”: Dominik Antonowicz, Catrina Sin, Jannecke Wiers-Jenssen, Pozyskiwanie studentów zagranicznych do uczelni krajów półperyferyjnych. Badanie porównawcze Norwegii, Polski i Portugalii, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, s. 155–181, 2019, 1–2 (53–54) [data publikacji: 1 grudnia 2019].

 

Zadania Rady Naukowe czasopisma najczęściej precyzuje przyjęty statut/regulamin czasopisma. Przykładowo czasopismo „Archiwum Technologii Maszyn i Automatyzacji” tak w swoim statucie precyzuje zakres kompetencji Rady Naukowej czasopisma: „Zadaniem członków Rady Naukowej jest merytoryczne sprawdzanie i kwalifikowanie do recenzji tekstów zgłoszonych do czasopisma, na wewnętrzne zlecenie Redaktora Naczelnego” [10]. Jak Państwo widzicie, uprawnienia członka Rady Naukowej mogą być dość szerokie.

 

W czasopiśmie „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” swoje prace publikuje również inny członek Komisji Ewaluacji Nauki powołany zarządzeniem [19], mianowicie pan dr hab. Emanuel Kulczycki. Ponadto osoba ta pełniła funkcję przewodniczącego Zespołu doradczego ministra odpowiedzialnego za przygotowanie pierwszej wersji wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe [12]. Powołanie na członka Zespołu doradczego miało miejsce na podstawie zarządzenia [13] zmienionego zarządzeniem [14]. Przykładowe publikacje wydane przez pana dra hab. Emanuela Kulczyckiego w czasopiśmie „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”:

Emanuel Kulczycki, Ewa A. Rozkosz, Tim C. E. Engels, Raf Guns, Marek Hołowiecki, Janne Pölönen, Jak rozpoznać recenzowane publikacje – o etykietach z otwartymi danymi recenzentów w monografiach naukowych, s. 183-217, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, s. 155–181, 2019, 1–2 (53–54) [data publikacji: 1 grudnia 2019].

Emanuel Kulczycki, Ewa A. Rozkosz, Aneta Drabek, Umiędzynarodowienie polskich czasopism w naukach społecznych i humanistycznych – transformacyjna rola systemu ewaluacji nauki, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, s. 331-357, 2019, 1–2 (53–54) [data publikacji: 1 grudnia 2019].

 

Wypływa z tego wniosek, że publikacja w czasopiśmie, w okolicznościach, gdy autor publikacji zna osobę z Rady Naukowej (Zespołu Redakcyjnego) tego czasopisma lub opublikowanie artykułu naukowego w czasopiśmie przez członka Rady Naukowej (Zespołu Redakcyjnego) tego czasopisma są dopuszczalne, natomiast przygotowanie recenzji wewnętrznej na potrzeby procesu wydawniczego przez redaktora nie jest dopuszczalne – warto dodać, że wybiórczo, gdyż inne wydawnictwa z wykazu przygotowują tego typu recenzje i zostały uwzględnione w wykazie wydawnictw [1].

 

Ponadto, pan dr hab. Emanuel Kulczycki – będący obecnie członkiem Komisji Ewaluacji Nauki, a więc podmiotu, który oceniał działalność wydawniczą m.in. Wydawnictwa Exante – już w 2017 r. negatywnie wypowiedział się o działalności Wydawnictwa Exante w swoim artykule pt. Punktoza jako strategia gry parametrycznej w Polsce, opublikowanym w czasopiśmie (proszę zgadnąć)… „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” (2017, nr 1(49)) [10]. W swoim tekście pisze, tak: [11, s. 71–72]:

 

„(…) Jednocześnie istnieje coś na kształt giełdy, na której można znaleźć miejsce w monografii, aby uzyskać punkty: »Nabór rozdziałów: monografie naukowe 25 pkt MNiSW za autorstwo rozdziału w monografii« – i tutaj oczywiście taką monografię wspólną mogą pisać maksymalnie trzy osoby, aby uzyskać „pełnię punktów”« (…)” [11].

 

Informacje wprowadzające do wyżej zacytowanej treści w tym samym akapicie brzmią:

 

„(…) publikować w podrzędnych wydawnictwach wieloautorskie monografie (…)” oraz „I takie też zachęty do publikacji od quasi-wydawnictw pojawiają się już powszechnie w polskim środowisku naukowym. Mechanizm ten w połączeniu z formalnym definiowaniem monografii skutkuje pojawieniem się w Polsce tzw. drapieżnych konferencji i quasi-wydawnictw naukowych” [10].

 

Jako główny powód zakwalifikowania Wydawnictwa Exante do grupy tzw. quasi-wydawnictw prowadzących „giełdę monografii” (!) pan dr hab. Emanuel Kulczycki w swoim tekście wskazał: a) prowadzenie naboru do monografii naukowych i b) pobieranie opłaty wydawniczej.

 

Zobaczmy zatem, czy inne wydawnictwa naukowe ujęte przez Komisję Ewaluacji Nauki, w tym przez pana dra hab. Emanuela Kulczyckiego jako członka tej komisji, w wykazie wydawnictw [1] ogłaszają nabór do monografii naukowych i pobierają za publikację opłatę.

 

 

Przykład 1. Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach: ogłoszony nabór do monografii, publikacja odpłatna [20]

 

 

 

 

 

 

 

Przykład 2. Collegium Civitas: informacja o możliwości wydania monografii naukowych, publikacja odpłatna [21]

 

 

 

 

 

 

Przykład 3. Wydawnictwo Naukowe WSEI – Innovatio Press: informacja o możliwości wydania monografii naukowych, publikacja odpłatna [24]

 

 

 

 

 

 

 

 

Przykład 4. Wydawnictwo Naukowe Fundacji Progress and Business: ogłoszenie naboru do monografii [25]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przykład 5. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku: ogłoszenie naboru do monografii, publikacja odpłatna [26]

 

 

 

 

 

 

Jak Państwo widzicie, nabór do monografii i pobieranie opłaty wydawniczej za wydanie monografii/rozdziału w monografii nie jest w środowisku wydawniczym, również wśród wydawnictw uwzględnionych w wykazie ministerialnym, niczym nadzwyczajnym. Proces wydawniczy jest kapitałochłonny. Za usługi korektorskie, przygotowanie recenzji, skład tekstu, ewentualne tłumaczenie, druk, przygotowanie publikacji w formie elektronicznej… trzeba zapłacić.

 

W swoim artykule pan dr hab. Emanuel Kulczycki przytacza przykłady jeszcze dwóch innych firm, które – zupełnie przypadkiem – nie zostały włączone do wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe [1]. Firmy te po dziś dzień działają, przy czym nie nam oceniać, jakiej jakości usługi świadczą. Dlaczego pan dr hab. Emanuel Kulczycki w swoim artykule podał przykłady trzech wybranych firm? Dlaczego nie stworzył zestawienia tabelarycznego obiektywnie ujmującego skalę naborów do monografii naukowych? Wiele wydawnictw tego rodzaju nabory prowadziło już w 2017 r. Dlaczego w swoim tekście wyraźnie wyeksponował w negatywnym kontekście kwestię pobierania opłaty wydawniczej, skoro jej uiszczenie nie jest w środowisku wydawniczym (krajowym i zagranicznym) niczym nadzwyczajnym? Wreszcie, czy badaczowi „takiej klasy” wypada komentować w przedstawiony wyżej sposób działalność wydawniczą danych firm? Granice krytyki naukowej są płynne, zresztą jest dyskusyjne, czy w tym przypadku mamy z nią do czynienia. Ocena dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej.

 

Chcielibyśmy się dowiedzieć, kto pozytywnie zrecenzował („przyklepał”) ten artykuł. Niestety, na stronie internetowej czasopisma „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” ostatnia lista recenzentów dotyczy roku 2014.

 

Warto zatrzymać się na chwilę przy temacie tzw. drapieżnych wydawnictw. Właścicielka firmy często porusza tę kwestię w trakcie prowadzonych szkoleń, ale absolutnie nie zgadza się z identyfikacją Exante z tego typu wydawnictwem. Dlaczego firma Exante nie jest wydawnictwem drapieżnym (quasi-wydawnictwem w nomenklaturze autora artykułu [11])? Argumenty zestawiono w tabeli 1. Jeżeli już jakiś autor pozwala sobie na publiczne określenie danej firmy quasi-wydawnictwem, to powinna stać za tym „jakaś” gruntowna analiza. Wyrwanie kilku zdań z kontekstu i wstawienie ich w sowim opracowaniu [por. 11] to żaden argument. To nic innego jak pobieżna, a nie obiektywna analiza. Zatem w tabeli zestawiamy argumenty za tym, że Wydawnictwo Exante nie jest wydawnictwem drapieżnym.

 

Tabela 1. Wybrane cechy tzw. wydawnictw drapieżnych vs. działalność wydawnicza Exante

Przykładowe atrybuty tzw. wydawnictwa drapieżnego Przykładowe atrybuty działalności wydawniczej Exante
Brak lub niepełny proces recenzyjny (recenzje naukowe) Pełne, wyczerpujące recenzje naukowe (tabelaryczne i opisowe) – obowiązują dwa etapy przygotowania recenzji: wewnętrzna i zewnętrzna, recenzje główne wykonują osoby co najmniej w stopniu doktora habilitowanego – na podstawie umów na recenzję (Komisja Ewaluacji Nauki otrzymała recenzje publikacji wykazanych w zgłoszeniu dot. uwzględnienia Wydawnictwa w wykazie [1]), autorzy prac otrzymują wyniki recenzji naukowych
Publikowanie wszystkich opracowań w zamian za uiszczenie opłaty Publikowanie wybranych opracowań, opłata ma charakter stały (w sytuacji uzyskania negatywnej recenzji naukowej nie podlega zwrotowi) – publikacja nie jest uzależniona od wniesienia opłaty wydawniczej, tj. tekst osoby, która ją wniosła może zostać odrzucony (w celu wyjaśnienia sytuacji dot. nieuwzględnienia Wydawnictwa Exante w wykazie [1] do Departamentu Nauki MNiSW wysłano m.in. kopie e-maili potwierdzających odrzucenie szeregu tekstów z lat 2017–2019)
Fałszywe informacje na temat składu redakcyjnego, składu recenzentów Wiarygodna informacja na temat autorstwa publikacji, prac pod redakcją, osób przygotowujących recenzje naukowe (lista recenzentów współpracujących dostępna jest na stronie internetowej – umowa na recenzję reguluje m.in. możliwość upubliczniania tych informacji). Właścicielka wydawnictw nie ukrywa, że w przypadku części publikacji zbiorowych jest ich redaktorem lub recenzentem wewnętrznym. Obecnie – niestety – trudno o dobrego i kompetentnego redaktora, który jest równocześnie korektorem. Marnotrawienie czasu na poprawianie przez wydawnictwo tekstów po niekompetentnym redaktorze tylko po to, żeby w książce pojawiło się „inne nazwisko” jest nieracjonalne i nieefektywne ekonomicznie. Teoretyk, który co prawda popularyzuje wiedzę na temat zasad publikowania, ale który nigdy samodzielnie nie wydawał książek (nie prowadził wydawnictwa – nie jest praktykiem w tym zakresie) może tego najzwyczajniej nie rozumieć
Podszywanie się pod inne wydawnictwo, redakcję Nie
Fałszywe dane o punktacji za publikację Dane o punktacji za publikację bazują na aktualnie obowiązujących w Polsce aktach prawnych
Często brak redakcji i korekty nadesłanych prac Profesjonalna korekta i redakcja. Co prawda Wydawnictwo na początku prowadzenia działalności czyniło w tym zakresie pewne błędy, ale kolejne lata w branży wydawniczej pozwalają na doskonalenie warsztatu wydawniczego. Każda firma wchodząca na rynek potrzebuje czasu na rozwój i doskonalenie. Jest to rzecz zupełnie naturalna
Brak skanowania tekstów systemem antyplagiatowym Skanowanie systemem antyplagiatowym uzupełnione o weryfikację fizyczną (w przypadkach budzących szczególne wątpliwości)
Brak transparentności prowadzonych działań, dokumentów regulujących proces wydawniczy, komunikowania zasad wydawniczych autorom Upubliczniona, szczegółowa dokumentacja na temat zasad Polityki wydawniczej firmy, w tym zasad recenzowania prac naukowych i stosowanych standardów etycznych (zgodnych z COPE)
Często prowadzone przez osoby bez stopnia lub tytułu naukowego Właścicielka posiada stopień naukowy doktora
Działalność wydawnictwa ukierunkowana wyłącznie na wydanie wszystkich nadesłanych publikacji, główne źródło finansowania działalności firmy Wydawnictwo prowadzi również działalność okołowydawniczą: świadczy usługi korekty i redakcji tekstów naukowych, właścicielka prowadzi warsztaty i szkolenia z zakresu szeroko rozumianej pracy naukowej (celem jest przekazanie wiedzy i rozwój naukowo-badawczy, w tym doskonalenie warsztatu pisania stylem naukowym uczestników wydarzeń, a nie uzyskanie przez uczestników punktów!)
Ekspresowa publikacja pracy Nie. Proces wydawniczy trwa od ok. 3 do 12 miesięcy (np. proces wydawniczy jednej z ostatnich wydanych przez nas publikacji trwał prawie 7 miesięcy: umowa wydawnicza podpisania z Politechniką Warszawską 5 grudnia 2019 r., przekazanie nakładu 15 czerwca 2020 r.)
Wysyłanie do potencjalnych autorów e-maili zachęcających do publikacji Nie praktykujemy. Osoby zainteresowane współpracą samodzielnie kontaktują się z Wydawnictwem lub korzystają z informacji dostępnych w Planie wydawniczym

Źródło: opracowanie własne na podstawie [15, 27].

 

 

Wpływ wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe na działalność wydawnictw naukowych

 

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego uważa, że (fakt ten podkreślono w każdym z pism, które otrzymaliśmy):

 

„Ujęcie na wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe nie jest warunkiem koniecznym do prowadzenia działalności na rynku wydawniczym. Wykaz tworzony jest na potrzeby ewaluacji jakości działalności naukowej, w której – zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej – uwzględnia się osiągnięcia naukowe pracowników podmiotu prowadzących działalność naukową w danej dyscyplinie, w tym właśnie monografie naukowe”.

 

Jak to się ma do rzeczywistości?

 

Trzeba wyraźnie podkreślić, że instrument, jakim jest wykaz wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe [1], wykorzystuje się również w innych celach:

 

  1. Zgodnie z zapisami art. 186 i 219 tzw. Ustawy 2.0 [17] postępowanie awansowe (w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego bądź doktora) można wszcząć wyłącznie na podstawie publikacji wydanej u wydawcy uwzględnionego w wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe i po spełnieniu szeregu innych kryteriów – w praktyce doktorant nie uruchomi postępowania w sprawie nadania stopnia doktora (tzw. przewodu doktorskiego) na podstawie publikacji wydanej u wydawcy spoza listy – wykazu wydawnictw [1].
  2. Stypendium, grant, ocena okresowa itp. – w kwestionariuszach stanowiących załączniki do wniosków publikacje wydane u wydawcy spoza tzw. listy ministerialnej są często punktowane mniej korzystnie niż publikacje z list ministerialnych (czasopism oraz wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe).
  3. Szkoły doktorskie – w kwestionariuszach, w których kandydat wskazuje dorobek publikacyjny, publikacje u wydawcy spoza wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe są niżej punktowane niż publikacje opublikowane w wydawnictwie z tzw. listy ministerialnej. W przypadku wielu szkół doktorskich publikacje u wydawców spoza wykazu wydawnictw i czasopism w ogóle nie są brane pod uwagę.

 

Wobec powyższego, rzeczywiście obecność Wydawcy w ministerialnym wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe nie jest warunkiem koniecznym do prowadzenia działalności wydawniczej, jednak wykaz ten nie powstał wyłącznie na cele ewaluacji jakości działalności naukowej jednostek naukowych, ale również działalności naukowo-badawczej ludzi nauki. Racjonalnym działaniem jest publikowanie swojego materiału u wydawcy z listy ministerialnej, gdyż taka publikacja będzie korzystniejsza (pod względem możliwych do uzyskania punktów) niż u wydawcy spoza listy. W tym miejscu dochodzi do ukierunkowania badacza na konkretne wydawnictwo – czyli te, które znajduje się w ministerialnym wykazie.

 

Idźmy dalej.

 

W licznych pismach skierowanych do MNiSW podniesiono kwestie niedopatrzeń i braków dotyczących wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe. Do dnia dzisiejszego nie doczekaliśmy się reakcji MNiSW na takie zgłoszone problemy, jak:

 

  1. Określenie warunków ubiegania się o włączenie do wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe nowo powstałych wydawnictw naukowych (ewentualnie wskazanie planowanego harmonogramu i zasad składania zgłoszeń w ww. zakresie) i tych wydawnictw naukowych, które ponownie chciałyby złożyć zgłoszenie.
  2. Uwzględnienie przez Komisję Ewaluacji Nauki w wykazie wydawnictw z dnia 17 grudnia 2019 r. kilku wydawnictw, które publicznie potwierdziły (przyznały się) do popełnienia tzw. plagiatu.
  3. Włączenie do wykazu szeregu wydawnictw, które nie opublikowały na swoich stronach internetowych wymaganych dokumentów w postaci polityki wydawniczej i zasad recenzowania prac naukowych (w tym zgodnych ze standardami COPE) – uwaga w pełni udokumentowana. Brak reakcji Komisji Ewaluacji Nauki na zgłoszenie.
  4. Skopiowanie treści ze strony internetowej Wydawnictwa Exante przez wybrane wydawnictwa, które ujęto finalnie w wykazie wydawnictw [1] – uwaga w pełni udokumentowana. Brak reakcji Komisji Ewaluacji Nauki na zgłoszenie.

 

Podsumowując, Komisja Ewaluacji Nauki wskazała na takie uchybienia w działalności wydawniczej Exante, które nie mają zupełnie odzwierciedlenia w rzeczywistości i są poniekąd zinterpretowane w sposób subiektywny – w taki, który ma potwierdzić stanowisko Komisji Ewaluacji Nauki. Właścicielka firmy ma wrażenie, że argumenty te skonstruowano ad hoc, nie weryfikując, czy inne wydawnictwa – które zakwalifikowano do wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe – są wolne od tych uchybień, i co ważniejsze, czy sami członkowie Komisji Ewaluacji Nauki przestrzegają zasad, których naruszenie nam zarzucono.

 

Wpis ten przygotowano w celu obrony przez niesłusznymi zarzutami Komisji Ewaluacji Nauki i ukazania ich w nieco szerszym kontekście. Poczynionych ustaleń jest znacznie więcej, jednak ich ujawnienie pozostawiamy na inne okoliczności.

 

Cytaty prezentujące stanowisko MNiSW zaczerpnięto z pisma z dnia 2 czerwca 2020 roku, syg. akt. DN.WEN.402.159.1.2020. Z pewnością, w kontekście zbliżającej się ewaluacji jakości działalności naukowej, wiele osób będzie zainteresowanych wyjaśnieniem kwestii wyłączenia prac pod redakcją z monografii naukowych  – w korespondencji z MNiSW sugerujemy powołać się na ww. sygnaturę akt.

 

 

Bibliografia

 

[1] Komunikat Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 grudnia 2019 r. w sprawie wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe.

[2] Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz.U. z 2019 r., poz. 392).

[3] https://konstytucjadlanauki.gov.pl/content/uploads/2018/07/ewaluacja201807-prezentacja-ze-spotka-z-wadzami-uczelni.pdf (dostęp: 17.06.2020).

[4] https://ksiegarnia.difin.pl/procedura-recenzji (dostęp: 14.06.2020).

[5] https://www.eneteia.pl/o-nas/publikuj/ (dostęp: 17.06.2020).

[6] https://instytutliteratury.eu/procedura-recenzji/ (dostęp: 17.06.2020).

[7] https://www.pwe.com.pl/czasopisma/praca-i-zabezpieczenie-spoleczne/dla-autorow/procedura-recenzowania (dostęp: 17.06.2020).

[8] https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/about/editorialTeam (dostęp: 17.06.2020).

[9] https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/about (dostęp: 17.06.2020).

[10] http://www.atmia.put.poznan.pl/files/Statut_ATMiA_pl.pdf (dostęp: 19.06.2020).

[11] E. Kulczycki, Punktoza jako strategia gry parametrycznej w Polsce, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” 2017, nr 1(49).

[12] Komunikat Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe.

[13] Zarządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 stycznia 2018 r. w sprawie powołania Zespołu doradczego do spraw opracowania wykazu czasopism naukowych, wykazu wydawnictw naukowych i programu wspierającego polskie czasopisma naukowe.

[14] Zarządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. zmieniające zarządzenie w sprawie powołania Zespołu doradczego do spraw opracowania wykazu czasopism naukowych, wykazu wydawnictw naukowych i programu wspierającego polskie czasopisma naukowe.

[15] K. Włodarczyk, Drapieżne wydawnictwa polują na autorów, „Społeczeństwo Informacyjne” 2017, 1(1), s. 3–5, http://informacja-naukowa.pl/czasopismo/zeszyt-1-wolumin-1-2017/drapiezne-wydawnictwa-poluja-na-autorow (dostęp: 19.06.2020).

[16] https://publicationethics.org/files/Full%20set%20of%20Polish%20flowcharts.pdf (dostęp: 19.06.2020).

[17] Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity: Dz.U. 2020, poz. 85).

[18] http://we.umg.edu.pl/aktualnosci/2020/uzyskanie-stopnia-naukowego-doktora-habilitowanego-przez-dr-inz-andrzeja (dostęp: 19.06.2020).

[19] Zarządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie powołania Komisji Ewaluacji Nauki (dostęp: 19.06.2020).

[20] https://konferencjabezpieczenstwo.ujk.edu.pl/2019/01/30/i-miedzynarodowa-konferencja-naukowa-bezpieczenstwo-euroatlantyckie-w-aspekcie-zagrozen-plynacych-z-polityki-federacji-rosyjskiej-zagrozenia-dla-bezpieczenstwa-europy-srodkowej-i-wschodniej-piotr/ (dostęp: 19.06.2020).

[21] https://www.civitas.edu.pl/pl/dzialalnosc-naukowa/publikacje-naukowe (dostęp: 19.06.2020).

[24] https://www.wsei.lublin.pl/aktualnosci/80-pkt-za-monografie-wydane-w-wydawnictwie-naukowym-wsei/ (dostęp: 19.06.2020).

[25] http://www.pbf.pl/aktualnosci/WydawnictwoNaukoweFPB-w-wykazie-wydawnictwMNiSW.html (dostęp: 19.06.2020).

[26] https://www.umb.edu.pl/s,11247/pdf (dostęp: 19.06.2020).

[27] http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C79435%2Cekspertka-drapiezne-wydawnictwa-nadal-maja-sie-dobrze.html (dostęp: 19.06.2020).

[28] A. Radziejowska, Nowe zasady oceny dorobku naukowego i ewaluacji jakości działalności naukowej, http://sipb.sggw.pl/Dokumenty/USTAWA%202.0_%20SLOTY.pdf (dostęp: 19.06.2020).

 

Wykaz wydawnictw MNiSW z dnia 17 grudnia 2019 r. Informacja w sprawie drugiej wersji wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe

Druga wersja wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe

 

W pierwszej kolejności przekazujemy dobre informacje – 20 grudnia 2019 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego na swoje stronie podmiotowej udostępniło zaktualizowaną wersję wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe – Komunikat Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe z dnia 17 grudnia 2019 r. można pobrać tu – KLIK.

Niestety Wydawnictwo Exante nie znalazło się w zaktualizowanym wykazie wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe.

 

Jakie warunki musiał spełnić Wydawca, żeby ubiegać się o włączenie na poziom I wykazu?

 

Zgodnie z zasadami naboru wniosków do włączenia Wydawnictwa na  poziom I wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe należało udokumentować spełnienie dwóch kryteriów:

  1. wdrożenie ustalonej procedury recenzji naukowej dla wszystkich monografii naukowych lub monografii pod redakcją naukową,
  2. stosowanie zasad etyki publikacyjnej mających na celu przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom publikacyjnym, w szczególności zgodnych z wytycznymi Komitetu do Spraw Etyki Publikacyjnej.

Od Wydawnictw wymagano m.in. wskazania 4 monografii naukowych wydanych w latach 2013–2019 oraz dołączenia ich zanonimizowanych recenzji naukowych. Dodatkowo należało uzupełnić opisy monografii (autor, data wydania, miejsce, rok), dodać opis stosowanej etyki publikacyjnej, procedury recenzji naukowych monografii i wskazać stosowany w praktyce wydawniczej system antyplagiatowy.

 

Wniosek Wydawnictwa Exante złożony 10 sierpnia 2019 r.

 

Wydawnictwo Exante złożyło do oceny Komisji Ewaluacji Nauki 4 monografie naukowe z lat 2017–2019, mianowicie: 3 monografie naukowe pod redakcją i  monografię autorską. Każda monografia reprezentowała inną dziedzinę. Dołączono do nich zanonimizowane recenzje naukowe przygotowane przez osoby niezwiązane z Wydawnictwem Exante, w stopniu co najmniej doktora habilitowanego.  We wniosku opisano zasady etyki publikacyjnej i recenzowania prac opublikowane na naszej stronie w „Polityce wydawniczej” – w pełni zgodne z wytycznymi Komisji do Spraw Etyki Publikacyjnej. Warto dodać, że znajomość zasad naszej polityki wydawniczej autorzy potwierdzają w umowach wydawniczych od roku 2016, a jej treść stanowi załącznik do umów wydawniczych.

Zgłoszone monografie spełniają kryteria ministerialnych definicji monografii. Do dnia 1 X 2018 r. obowiązywała definicja monografii naukowej wskazana w § 11 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym i uczelniom, w których zgodnie z ich statutami nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych (Dz.U. poz. 2154). Od dnia 15 III 2019 r. obowiązuje definicja monografii naukowej wskazana w § 10 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz.U. poz. 392).

Każdy Gość odwiedzający naszą stronę internetową ma możliwość samodzielnego zweryfikowania, czy Wydawnictwo Exane spełnia  dwa podstawowe warunki stawiane przez MNiSW do włączenia Wydawnictwa do wykazu na poziom I (80 punktów). Na stronie  zawierającej nasz dorobek wydawniczy z lat 2016–2019 (menu „monografie wydane”) widnieją monografie wydane w latach 2016-2019 (przy każdej publikacji uwzględniono nazwiska recenzentów, są one również widoczne na stronach redakcyjnych tych monografii – każdą z nich można pobrać nieodpłatnie). Z kolei na stronie z polityką wydawniczą – co już sygnalizowano – opisano procedurę recenzji i zasady recenzowania zgłoszonych prac. Nie ukrywamy również recenzji naukowych przed Autorami. Ponadto każdy zainteresowany może wystąpić z wnioskiem o udostępnienie tych recenzji. Spełniamy więc wymagane kryteria i każdy może to zweryfikować samodzielnie.

Dokonaliśmy pogłębionej analizy stron internetowych Wydawnictw, które uwzględniono w zaktualizowanym wykazie wydawnictw monografii naukowych opublikowanym dnia 17 grudnia 2019 r. Ku naszemu wielkiemu zdziwieniu okazuje się, że wiele Wydawnictw na swojej stronie internetowej po pierwsze nie udostępniło nawet krótkiej wzmianki o zasadach recenzowania prac, a po drugie nie opublikowało zasad etyki publikacyjnej. Celowo nie podajemy nazw tych Wydawnictw, ponieważ nie chcemy ich zdyskredytować w oczach potencjalnych Klientów. Każdy Internauta może samodzielnie zweryfikować, które Wydawnictwo spełnia wymagane przez MNiSW kryteria. Nasuwają się oczywiste pytania: dlaczego jedno Wydawnictwo musi mieć opublikowaną procedurę recenzji i zasady etyki publikacyjnej na swojej stronie internetowej, a drugie nie musi – a i tak uzyskuje aprobatę ministerialną? jak to możliwe, że Wydawnictwa spełniające kryteria włączenia do wykazu na poziom I nie znalazły się w tym wykazie?

Jest oczywiste, w jaki sposób nieuwzględnienie Wydawnictw specjalizujących się w publikacji prac naukowych przełoży się na pozycję konkurencyjną tych Wydawnictw. Rozumiemy i doceniamy jeden z celów wprowadzenia  wykazu wydawnictw – wyeliminowanie wydawnictw drapieżnych, dlaczego jednak „cierpią” na tym Wydawnictwa spełniające kryteria ministerialne? Warto przypomnieć, że w dokumencie oceniającym skutki wprowadzenia regulacji tzw. Ustawy 2.0 (a to właśnie na jej podstawie wprowadzono wykaz wydawnictw) widnieje wzmianka, że projektowana ustawa nie wpływa na funkcjonowanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw. KLIK Okazuje się, że jednak wpływa.

error: Content is protected !!